Erven, schenken en nalaten

18-december-2017

6 goede redenen om een testament te maken

6 goede redenen om een testament te maken
Wie erft er van u? Wat gebeurt er met uw spullen of huisdieren? Wie zorgt er voor de kinderen als u er niet meer bent? De wet regelt veel rond erven en nalaten, maar niet alles. Of niet op de manier die u wilt. Met een testament houdt u de regie zelf in handen. Zes redenen om een testament te laten maken.

1: Zelf bepalen wie er van u erft

Als u geen testament hebt, dan bepaalt de wet wie uw erfgenamen zijn. De eerste groep erfgenamen bestaat uit echtgenoot en kinderen. Bent u ongetrouwd en hebt u geen kinderen, dan erven uw ouders, broers en zussen (groep 2). Voor broers of zussen die al zijn overleden, komen de kinderen of kleinkinderen in de plaats. Bij iemand die geen familieleden heeft in de eerste of tweede groep, erven de grootouders en als deze overleden zijn, hun afstammelingen (groep 3). Bij gebrek aan familieleden in de derde groep, komt de erfenis terecht bij de afstammelingen van de overgrootouders (groep 4). Mochten deze er ook niet zijn, dan vervalt de erfenis aan de staat.

De wet wijst de erfenis dus per definitie toe aan familieleden. Om vrienden of goede doelen te laten erven, is een testament noodzakelijk. Vooral voor de groeiende groep alleenstaanden kan dit een reden zijn een testament te laten maken, zeker als zij willen voorkomen dat hun erfenis eindigt bij heel verre familieleden, die zij niet of nauwelijks kennen.

2: Zorg voor de kinderen

In een testament kunt u een voogd benoemen die voor uw minderjarige kinderen zorgt als u en uw partner zijn overleden. Sinds 2014 is het ook mogelijk om bij de rechtbank een voogd aan te wijzen. Als u noch in uw testament, noch via de rechtbank een voogd hebt benoemd, gebeurt dit door de kantonrechter – en de uitkomst van zo’n procedure is ongewis. Het kan dan zomaar zijn dat de kinderen worden ondergebracht bij het familielid dat u nu net het minst geschikt acht, of dat ze uit elkaar worden gehaald.

Een testament is nog steeds noodzakelijk als u een aparte bewindvoerder wilt benoemen die de erfenis beheert voor het kind. Niet iedereen die goed is in de dagelijkse zorg, is immers goed met geld. En regelt u niets, dan zijn beide taken bij de voogd ondergebracht. Als u niets regelt, eindigt het bewind als uw kind 18 jaar is. Dan krijgt hij of zij de beschikking over uw erfenis. Vindt u 18 jaar te jong? In een testament kunt u vastleggen dat de bewindvoering over de erfenis nog een paar jaar doorloopt, bijvoorbeeld tot het 21ste of 23ste levensjaar.

3: De langstlevende partner beschermen

Sinds 2003 erft de langstlevende partner op grond van de wet álle bezittingen. De kinderen kunnen hun erfdeel pas opeisen als ook de tweede ouder is overleden. In het oude erfrecht hadden zij onmiddellijk al recht op hun deel, en konden zij ook mede-eigendom claimen van goederen, zoals het ouderlijk huis. Dat het recht veranderd is, betekent echter niet dat het niet meer nodig is een testament te maken. Soms is het verstandig de ‘standaard’ wettelijke verdeling aan te passen aan uw persoonlijke situatie, bijvoorbeeld als u al eerder getrouwd bent geweest.

Bovendien kunt u in een testament een zogenoemde uitsluitingsclausule opnemen. Daarin staat onder meer dat de erfenis niet in de gemeenschap van goederen valt waarin uw kind getrouwd is, maar privébezit blijft van uw eigen kind. Hiermee voorkomt u dat als uw kind ooit gaat scheiden, hij of zij de erfenis moet delen met een ex-partner. Op 1 januari wordt de wet die de gemeenschap van goederen regelt, aangepast. Dit betekent onder andere dat de uitsluitingsclausule het uitgangspunt wordt: een erfenis valt standaard buiten de gemeenschap van goederen. Kinderen kunnen wel vastleggen in hun huwelijkse voorwaarden dat zij de erfenis wél willen delen met hun partner. Ouders die dat niet willen, moeten dus nog steeds een uitsluitingsclausule opnemen in hun testament.
Ongetrouwde stellen die de langstlevende willen beschermen, moeten zeker een testament opstellen. In de wet staat namelijk dat de kinderen – of familie als er geen kinderen zijn – in dat geval erven. Door een samenlevingscontract én een testament te maken, kunt u ervoor zorgen dat de partner ook erft. In het testament kan bovendien worden opgenomen dat de kinderen hun erfdeel pas kunnen opeisen als ook de laatste partner is overleden.

4: Hertrouwen zonder dat de kinderen hun deel opeisen

Als een van beide ouders overlijdt, kunnen de kinderen hun geldvordering meestal pas opeisen bij het overlijden van de langstlevende. In de wet staat echter dat de kinderen op het moment dat de langstlevende hertrouwt, mede-eigendom kunnen claimen van goederen van de nalatenschap (dit zijn de zogeheten wilsrechten).

Veel mensen willen niet het risico lopen dat zij dan (een deel van) de eigendom van bijvoorbeeld het huis moeten afstaan. Zij lossen dit op door in een testament vast te leggen dat de kinderen hun erfdeel alléén kunnen opeisen als de langstlevende hertrouwt zonder huwelijkse voorwaarden. Op deze manier wordt voorkomen dat de erfdelen van de kinderen ‘verdwijnen’ in een nieuwe gemeenschap van goederen, met het risico dat zij met lege handen staan als hun vader of moeder in dit nieuwe huwelijk als eerste overlijdt.

5: Belasting besparen

Een erfgenaam hoeft alleen erfbelasting te betalen als hij meer erft dan het vrijgestelde bedrag. Voor een echtgenoot of partner geldt een vrijstelling van 638.089 euro; die van kinderen en kleinkinderen bedraagt 20.209 euro (tarieven 2017). Als de wet of het testament bepaalt dat de overblijvende ouder alle bezittingen erft, krijgen de kinderen een geldvordering (een ‘tegoedbon’). De fiscus wacht echter niet: over de vorderingen van de kinderen die het bedrag van 20.209 euro te boven gaan, moet in de meeste gevallen direct al worden afgerekend. Omdat de kinderen de erfenis nog niet uitbetaald hebben gekregen, moet de langstlevende deze erfbelasting betalen. Dit kan een ongewenste situatie zijn, bijvoorbeeld als er geen liquide middelen zijn omdat het hele vermogen in de woning zit.

Met een testament kan de betaling van belasting, afhankelijk van een aantal persoonlijke factoren, worden verschoven naar het moment dat beide ouders zijn overleden. Bij een zogenaamd tweetrapstestament wordt de langstlevende partner tot enig erfgenaam benoemd. De kinderen krijgen dan geen vordering en ontvangen beide nalatenschappen als de tweede ouder is overleden en deze nog iets nalaat. Pas dan betalen zij erfbelasting, waarvoor twee vrijstellingen (want: twee erfenissen, van vader én moeder) gelden. De notaris kan u vertellen of een dergelijk testament voor u gunstig is.

Daarnaast kunt u in een testament opnemen dat de geldvorderingen van uw kinderen opeisbaar worden op het moment dat de langstlevende langdurig wordt opgenomen in een verzorgingsinstelling. Wanneer de kinderen hun geldvorderingen opeisen, neemt het vermogen van de langstlevende af, waardoor de eigen bijdrage voor de Wet langdurige zorg (voorheen AWBZ) mogelijk lager wordt.

6: Iemand de leiding geven bij de afwikkeling van de erfenis

De erfgenamen moeten veel regelen als u overlijdt: de uitvaart, de administratie, de belasting, de formaliteiten rond de erfenis… In een testament kunt u iemand benoemen die hierbij de leiding heeft en als aanspreekpunt fungeert: de executeur. Zeker als u een onderneming hebt, er veel erfgenamen zijn of als er erfgenamen in het buitenland wonen, is dit verstandig. De executeur kan een familielid of kennis zijn, maar ook de notaris.

U kunt één executeur benoemen, die alle taken verricht. Maar het is ook mogelijk dat u verschillende personen benoemt, die verschillende taken krijgen. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat de langstlevende de uitvaart organiseert en een andere executeur – kind, notaris of accountant – de financiële en juridische zaken regelt. Bij ingewikkelde nalatenschappen is het raadzaam om (ook) een professionele executeur te benoemen. U kunt ook een reserve-executeur benoemen en bepalen dat de executeur een vergoeding krijgt voor zijn werkzaamheden.

De benoeming van een executeur heeft nog een ander voordeel. Want als er een executeur is, is het soms mogelijk om een nalatenschap beneficiair te aanvaarden zonder al te veel formaliteiten te hoeven verrichten. De vereffeningsprocedure bij de kantonrechter, waarbij alle bezittingen en schulden in kaart worden gebracht, kan dan achterwege blijven. Bij een beneficiaire aanvaarding zijn de erfgenamen niet met hun eigen vermogen aansprakelijk voor de schulden van de overledene.



Testament maken: hoe gaat dat en wat kost het?

- Tijdens de eerste afspraak vraagt de notaris naar uw wensen. Hij informeert ook naar uw vermogen (bezittingen en schulden) en eventuele polissen, lijfrenteverzekeringen of andere regelingen die u in verband met uw overlijden hebt getroffen.

- Vervolgens maakt de notaris een ontwerp van het testament, dat u rustig thuis kunt nalezen.

- Het ontwerp wordt besproken tijdens een tweede bijeenkomst. Regelt dit testament uw erfenis zoals u wilt? Is alles duidelijk? Indien nodig wordt het ontwerp aangepast.

- Als u het eens bent met de tekst, kunt u het testament ondertekenen. Het originele exemplaar komt in de kluis van het notariskantoor en u krijgt een afschrift mee.

- Aan het Centraal Testamentenregister in Den Haag geeft de notaris door dat u een testament hebt gemaakt, zodat dit na uw overlijden altijd teruggevonden kan worden. De inhoud van het testament blijft vertrouwelijk.

In het algemeen kost een testament voor een alleenstaande minstens 450 euro en is een echtpaar circa 650 euro kwijt. Afhankelijk van uw wensen en omstandigheden kunt u duurder uit zijn. Vraag uw notaris om een offerte op maat. Bedenk ook dat een testament periodiek onderhoud behoeft. Niet alleen wetten en regels veranderen voortdurend, maar ook uw persoonlijke situatie en wensen. Misschien maakte u uw testament tijdens uw eerste huwelijk of toen u nog geen kinderen had. In dat geval kan uw testament anders uitwerken dan de bedoeling is. Laat uw testament dus regelmatig beoordelen door een notaris.



Hoe wordt een erfenis afgewikkeld?

Het is een misverstand te denken dat er na een overlijden niets meer hoeft te gebeuren als er eenmaal een testament is. Aan welke dingen moet u denken?

- Praktische zaken, zoals het opzeggen van abonnementen en verzekeringen, het opleveren van een huurhuis of kamer in een verzorgingshuis en het doorgeven van het overlijden aan instanties.

- De notaris inschakelen. Die achterhaalt wie de erfgenamen zijn en vraagt of zij dit wel wíllen zijn. Een erfenis aanvaarden of verwerpen? De notaris kan advies geven.

- De notaris geeft een verklaring van erfrecht af. Hiermee kan de executeur zich namens de erfgenamen legitimeren bij de bank, de Belastingdienst, verzekeringsmaatschappij of gemeente.

- De afwikkeling van de erfenis: wie krijgt wat? De notaris ziet erop toe dat dit volgens de wens van de overledene verloopt.

- De aangifte voor de erfbelasting moet binnen acht maanden na het overlijden bij de Belastingdienst worden ingediend. De notaris kan u hierbij helpen.

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met mw. mr. L. Stokkel van Olenz Notarissen in Veenendaal.


Soms is een codicil handig

Een codicil is een document van de overledene zelf, waarin de verdeling van bepaalde voorwerpen onder de erfgenamen is vastgelegd. Bijvoorbeeld aan wie bepaalde sieraden, meubels of kledingstukken worden nagelaten. Om dit te regelen is dus geen notarieel testament nodig. De wet stelt echter wel strikte eisen aan een codicil: het moet handgeschreven zijn en voorzien van datum en handtekening. Voldoet het codicil hier niet aan, dan kan na het overlijden blijken dat het niet geldig is.
Tekst: Dorine van Kesteren

Dit artikel is ontleend aan het magazine Voor nu en later, wintereditie 2018

< Terug naar voorselectie
Sdu Uitgever