Erven, schenken en nalaten

18-december-2017

8 tips! Hoe je als familiebedrijf de generatieoverdracht overleeft

8 tips! Hoe je als familiebedrijf de generatieoverdracht overleeft
Ruim twee derde van de bedrijven met meer dan één werknemer is een familiebedrijf. Ze zorgen voor de helft van de werkgelegenheid. Maar als de generatie die aan het roer staat de leiding moet overdragen, gaat het nog wel eens mis. Een aantal tips om dat te voorkomen.

Het cijfer is best schokkend: maar liefst 70 procent van de familiebedrijven overleeft de eerste generatiewisseling niet. Het bedrijf wordt verkocht, gaat failliet of wordt opgeheven. Bij de overdracht aan volgende generaties gaan ook weer bedrijven over in andere handen of verloren. Zodat uiteindelijk maar 3 procent (!) van de familiebedrijven meerdere generatiewisselingen overleeft, dat wil zeggen in de familie blijft.
Dit zijn de resultaten van een onderzoek dat Erasmus Centre for Family Business, BDO en Rabobank deden naar de overdracht van familiebedrijven. Hun rapport verscheen in 2016 met als titel Nieuw bloed, nieuwe koers, het geheim van verantwoorde opvolging.

‘Het percentage familiebedrijven dat de generatiewisselingen overleeft is inderdaad heel gering. Maar je praat over een periode van decennia. Drie generaties beslaan soms wel 90 tot 100 jaar. Dat is lang, hoor! Er zijn sowieso maar weinig bedrijven die het zo’n tijd volhouden,’ relativeert Jurgen Geerlings, directeur van het IFBK (Instituut voor Familiebedrijfskunde) en partner van MESA Bestuursadviseurs voor het Familiebedrijf.

Tips

Families en bedrijven combineren twee tegengestelde componenten: familie is een vat vol emoties en een bedrijf een zakelijke onderneming. ‘Dat brengt paradoxen met zich mee. En daarmee moet je rekening houden bij het voorbereiden van een generatieoverdracht.’

1. Doe aan familieberaad
‘Misverstanden zijn misschien wel het grootste risico’, zegt Geerlings. ‘En die kunnen ontstaan door gebrek aan overleg. Juist omdat familieleden elkaar zo goed kennen, denken ze te weten wat een ander vindt en wil. Dat klopt vaak niet.’ Daarom adviseert hij het instellen van een regulier familieberaad. ‘Gewoon geregeld met elkaar om tafel zitten, tevoren een agenda opstellen en een eenvoudig lijstje met afspraken maken.’

2. Maak een familiestatuut
Vanuit zijn expertise wijst Geerlings familiebedrijven op het belang van het opstellen van een familiestatuut. ‘Het is een goede manier om helder te krijgen waar je als bedrijf naar toe wilt, wat je familiewaarden zijn, hoe je die vertaalt naar het bedrijf, welke rol je daarbij voor jezelf ziet, hoe je de opvolging wil regelen. En of je al dan niet de ‘koude kant’ van de familie betrekt. Let op: een familiestatuut is een middel, geen doel. De weg ernaartoe is het belangrijkste. Maar die moet je wel goed voorbereiden.’

3. Sta open voor de buitenwereld
‘Een familie denkt soms alles binnen de eigen gelederen te moeten afhandelen. Maar de beste bedrijven staan open voor mensen van buiten de familie. Een onafhankelijk adviseur of raad van advies kan als klankbord fungeren. Adviseurs moeten wel het vertrouwen van de héle familie hebben’, zegt Albert Jan Thomassen directeur van FBNed Familiebedrijven, het (besloten) netwerk van Nederlandse familiebedrijven.

4. Neem de tijd
‘Een goede overdrachtsvoorbereiding vergt vijf tot tien jaar. Ga je oriënteren, praat met andere familiebedrijven in je netwerk. Zowel de oudere als jongere generaties binnen familiebedrijven zijn lotgenoten, ervaringsdeskundigen. Neem de tijd voor deze fase, want het regelen van fiscale en financiële zaken kost relatief de minste tijd.’

5. Leiding en eigendom is niet hetzelfde
‘Denk goed na over het onderscheid tussen de opvolging in de leiding en in het eigendom’, zegt Thomassen. ‘Vaak is de oudere generatie directeur-grootaandeelhouder. Een volgende generatie kan het ook anders regelen. Misschien wil de ene broer graag de leiding en wil de andere meer op de achtergrond betrokken blijven. Misschien wil de opvolger vooral ondernemer zijn maar geen manager. Die kun je ook van buiten aantrekken. Alles kan. Maar het moet wel helder zijn!’

6. Zorg voor draagvlak
Een opvolger moet er helemaal voor gaan. Niet uit loyaliteit tegenover zijn of haar ouders of bij gebrek aan ander toekomstperspectief de stap zetten. De voordracht van een zoon of dochter vereist wel een breed draagvlak bij het ondernemingsbestuur (en binnen de organisatie). De oudere generatie moet kunnen loslaten. Dat blijkt in de praktijk vaak makkelijker gezegd dan gedaan.

7. Denk aan uw pensioen
Soms blijft het pensioen van de ouder(s) na de overdracht in het bedrijf. Dat geeft problemen als de bedrijfsresultaten achterblijven. Dat gebeurt ook wanneer er nog geld van de oudere generatie in het bedrijf aanwezig is, deze komt te overlijden en andere familieleden hun erfdeel opeisen waardoor het bedrijf in de problemen komt. ‘Denk na over hoe je dit soort calamiteiten kunt voorkomen’, adviseert Geerlings.

8. Zit elkaar niet in de weg
‘Bij een generatieoverdracht gaan verschillen altijd een rol spelen’, weet hij. ‘Ouders en kinderen zijn per definitie niet gelijk, maar ze zijn binnen het bedrijf wel gelijkwaardig.’ Zijn advies: organiseer verantwoordelijkheden zo, dat je elkaar niet in de weg zit.

De complexiteit van een generatieoverdracht wordt volgens Thomassen onderschat. ‘Familie is emotie. Liefde, zorg, loyaliteit, betrokkenheid, verantwoordelijkheidsgevoel: het speelt allemaal een rol. Daarin verschillen familiebedrijven van andere bedrijven.’
Tot slot wijst Geerlings er op dat de perfecte opvolging niet bestaat. ‘Het is ondenkbaar dat een generatieoverdracht rimpelloos verloopt. Elk bedrijf en elke familie zijn anders. Het gaat erom wat voor jouw familiebedrijf gaat werken.’

Tekst: Barbara Schilperoort

Dit artikel is ontleend aan het magazine Voor nu en later, wintereditie 2018

< Terug naar voorselectie
Sdu Uitgever