Erven, schenken en nalaten

SERIE BEDRIJFSFONDSEN


4-augustus-2017

CORPORATE FOUNDATION MET IMPACT

CORPORATE FOUNDATION MET IMPACT
In een serie web-artikelen over corporate foundations deze keer de Shell Foundation. Directeur market development Richard Gomes over de kracht van venture philanthropy.

Door Bert Koopman

DEN HAAG/LONDEN – Corporate foundations zijn in opmars, steeds meer multinationals doen aan bedrijfsfilantropie. Zo ook energieconcern Shell. Inspelend op de trend van duurzame ontwikkeling werd in 2000 de Shell Foundation opgericht. Men startte met een waslijst aan ideeën en uitdagingen, alle nauw gerelateerd aan de core business van Shell.

Gomes: ‘Doel van de onafhankelijke Shell Foundation is het creëren en opschalen van oplossingen die duurzaam zijn en op grote schaal impact hebben. We bedienen gemeenschappen met lage inkomens in Afrika, Azië en Latijns Amerika door hen toegang te verschaffen tot energie, mobiliteit en werkgelegenheid met business gerichte oplossingen.’

De Shell Foundation is een in het Verenigd Koninkrijk gevestigde filantropische organisatie. De activiteiten die zij ontplooit, zijn gerelateerd aan energie en mobiliteit. Bij de keuze van de programma’s is volgens Gomes geen sprake van commerciële overwegingen. Daar zit een belangrijk deel van de onafhankelijkheid van de foundation.

Koelopslag in India
Een concreet voorbeeld betreft de koude ketenmarkt in agrarisch India. De gekoelde opslag en distributie van landbouwproducten op het Indiase platteland vereist een constante toevoer van energie. Maar regelmatig valt de energievoorziening daar uit met catastrofale gevolgen: de totale waarde van voedsel dat jaarlijks in India verloren gaat is naar schatting $ 4,5 mrd.

Sterker nog: in opkomende markten, zoals India, gaat een derde van het voedsel verloren tussen de boerderij en de eettafel bij de consument thuis. De Shell Foundation zocht naar een low cost oplossing en vond twee partners: de technologie start-up InfiCold (17 medewerkers) en het Britse Department for International Development.

Bij de Shell Foundation ging men niet over één nacht ijs. Men wilde de behoeften van de kleine Indiase boeren en agri-bedrijven eerst beter begrijpen. Na twaalf maanden van experimenteren en marktonderzoek kwam men tot verrassende bevindingen. Er kwam een betaalbare oplossing die niet afhankelijk was het energienet. Deze oplossing vergde een investering van $ 0,8 mln – voor circa tweederde afkomstig van de foundation.

Nieuwe batterij
InfiCold ontwikkelde een thermische batterij die water gebruikt als medium om energie op te wekken. Vervolgens wordt ijs geproduceerd terwijl de overige energie wordt opgeslagen voor later gebruik. Dit procedé leidde tot aanzienlijke kostenbesparingen en tot een meer duurzame oplossing die zich concentreerde rond het Indiase bedrijf Kanwal Singh Chauhan.

Deze producent van babymaïs en champignons was voorheen aangewezen op een dieselgenerator wegens frequente uitval van energie. Met de nieuwe oplossing van InfiCold verwacht het Kanwal op jaarbasis $ 5.000 aan brandstof kosten te besparen en 15 ton minder CO₂ uit te stoten. Ook profiteren 150 kleine boeren en arbeiders van Kanwals koelopslag.

Lessen
Een belangrijke les voor de Shell Foundation was dat kleine boeren niet per se eigenaar hoeven te zijn om te profiteren van koelopslagfaciliteiten. Ze produceren inmiddels naar tevredenheid voor Kanwal die hen een vaste prijs garandeert. De kleine boeren namen afscheid van agenten die werken op commissiebasis en hen een lagere prijs boden.

De Shell Foundation stopte hier niet en onderzoekt nieuwe bedrijfsmodellen die kleine boeren toegang bieden tot koelopslag. Ze test bijvoorbeeld financieringsvormen waarbij boeren alleen betalen voor de ruimte die ze nodig hebben. Daarnaast onderzoekt de foundation de financiering van energiebronnen op boerderijen zodat boeren hun inkomen kunnen vergroten.

Gomes: ‘Wij als Shell Foundation moeten eerst de werkelijke behoeften begrijpen om vervolgens complete waardeketens te bouwen die tot nieuwe oplossingen kunnen leiden. Ze dienen steeds breed toegankelijk te zijn voor de mensen die ze nodig hebben.’

Focus
De foundation richt zich op drie gebieden: betere toegang tot energieproducten; duurzame methoden ontwikkelen om mensen en goederen te verplaatsen door ontwikkelingslanden, en kleine en middelgrote bedrijven ondersteunen met (banen)groei. Dat gebeurt de inzet van nieuwe technologieën en slimme bedrijfsmodellen voor duurzame ontwikkeling.

De Shell Foundation werkt momenteel samen met circa 35 sociale ondernemingen in meer dan zestig landen met een focus op Afrika en India. Voor de start, de ontwikkeling en het opschalen van activiteiten wordt een tijdspanne van vijf à tien jaar in acht genomen. De gemiddelde investering komt uit op $ 10 mln à $ 30 mln.

De partners van de Shell Foundations worden in gedeeld in vier categorieën: incubate, pilot, scale-up en global scale. Tot de laatste categorie behoort het bedrijf Envirofit (140 medewerkers) dat betaalbare en innovatieve houtovens vermarkt die minder kooktijd en stookkosten vergen en dus minder CO₂ uitstoten.

Deze social enterprise,, met vestigingen in Latijns Amerika, Afrika, Azië en Europa, is markt-leider in deze schone cookstoves. Verscheidene sociale investeerders ondersteunden Envirofit. Ze bouwden een duurzame business om de klanten te bedienen. Er werden tot dusver 1,35 miljoen kooktoestellen verkocht. Daarmee verbeterde het de leefomstandigheden van 9,8 mln mensen, zo becijferde de Shell Foundation.

Resultaten
De resultaten van de Shell Foundation zijn indrukwekkend. Men meet ze aan de hand van vier kritische prestatie indicatoren: banengroei, verbetering van leefomstandigheden, reductie van CO₂ en hefboomwerking (leverage) van uitstaand kapitaal. Deze KPI’s zijn geen doel op zichzelf. De foundation hecht meer waarde aan het beschikbaar stellen van kennis en lessen, opgedaan tijdens de vele experimenten met technologieën en bedrijfsmodellen. In de veronderstelling dat dit leidt werkgelegenheid.

In 2016 waren 66.267 banen gecreëerd, in 2018 moeten dit er ruim 110.000 zijn. Vorig jaar waren de leefomstandigheden van 70,2 mln mensen verbeterd, volgend jaar moet dat gelden voor 143,4 mln mensen. In 2016 bedroeg de CO₂ reductie 14,24 mln ton, in 2018 moet dit 28,7 mln ton zijn. Het uitstaande kapitaal (hefboomwerking) bedroeg vorig jaar $ 5,75 mrd, volgend jaar moet dit $ 6,4 mrd zijn.

Aanpak
Maar er zijn ook belemmeringen. Gomes: ‘De social investment sector tobt met gebrek aan transparantie. Onduidelijk is wat werkt en wat niet werkt. Dus hoe kun je als foundation, sociaal investeerder, corporate of overheid weten welke ondernemingen de meeste en omvangrijkste impact hebben?’

Hij vervolgt: ‘Hoe weet je welke onderneming financieel onafhankelijk kan worden en pri-vaat kapitaal kan aantrekken? We zullen aan benchmarking moeten doen zodat deze ondersteunende organisaties de juiste support kunnen bieden op het juiste moment met als doel het scheppen van markten met duurzame impact.’

De Shell Foundation werkt daarom consequent met een enterprise-based model dat diverse stappen kent: De eerste trits betreft focus op grote issu’s gerelateerd aan energie, mobiliteit en het creëren van banen met als vervolgstappen het testen van nieuwe oplossingen om de markten in ontwikkelingslanden beter te begrijpen en duurzame partnerships vormen.

De laatste stappen hebben betrekking op een later stadium in de bedrijfsontwikkeling: lange termijn financiering en strategische ondersteuning bieden bij het opschalen; het bedrijfsmodel beschermen en marktbelemmeringen opheffen en ten slotte voorwaarden scheppen voor de groei van nieuwe markten bestemd voor low budget consumenten.

Relatie met Shell
De foundation heeft een sterke founder. Shell (omzet $ 234 mrd; 92.000 medewerkers) is actief met tientallen werkmaatschappijen in tientallen landen. Tot de kernactiviteiten behoren: aardolie, aardgas, chemie een duurzame energie. De Brits-Nederlandse multinational behoort tot de grootste private bedrijven ter wereld.

Shell, dat zijn nettowinst in het afgelopen kwartaal ruim wist te verdrievoudigen tot $ 3,6 mrd, is in transitie naar een leniger onderneming die in staat is zich sneller aan te passen aan de veranderende marktomstandigheden. Het concern stelde de Shell Foundation (20 medewerkers) in 2000 een endowment ter beschikking van $ 250 mln en vervolgens jaarlijkse donaties.
Het huidige endowment bedraagt grofweg $ 500 mln.

Governance
Onderzoekers van de Rotterdam School of Management, gespecialiseerd in corporate foundations, zouden de Shell Foundation scharen onder de ‘verdiepende’ foundations. In deze groep bestaan sterke relaties met de kernactiviteiten van het bedrijf. Binnen dit model is de foundation in staat om haar eigen programma’s te ontwikkelen op het terrein waarbinnen het bedrijf ook actief is, maar zonder daarbij direct mogelijke voordelen voor het bedrijf na te streven.

Bij deze verdiepende foundations wordt het bestuur voor een belangrijk deel gevormd door externe experts die ervoor zorgen dat de programma’s aansluiten bij de sociale behoeften en ervoor waken dat de foundation niet wordt gebruikt voor bedrijfsdoelen. Bij de Shell Foundation is de verhouding ongeveer fiftyfifty.

Bestuursvoorzitter van de Shell Foundation is voormalig vicepremier Maxime Verhagen, tegenwoordig voorman van Bouwend Nederland. In het bestuur zitten drie Shell medewerkers, één voormalig Shell functionaris en drie buitenstaanders. De buitenstaanders hebben allen affiniteit met en kennis van wereldwijde ontwikkelingsvraagstukken.

Richard Gomes van de Shell Foundation kijkt zeventien jaar na oprichting van de Shell Foundation met enige verwondering terug: ‘Onze les is dat het toch mogelijk is om social enterprises te creëren die op duurzame wijze noodzakelijke diensten kunnen verlenen aan miljoenen minder bedeelde consumenten.’ Maar dat ging niet vanzelf.

Gomes: ‘Eén ding is zeker, dit is geen gemakkelijke missie. Vergelijk het met de langdurige inspanning die vereist was voor de lange termijn financiering waarop moderne technologieën leunden voordat ze betaalbaar en in brede kring toegankelijk werden. Denk daarbij aan smartphones, GPS, satellietnavigatie, internet et cetera.’

‘Nodig zijn sociale investeerders met durfkapitaal en oog voor specifieke risico’s van venture philanthropy. En daarnaast meer publieke en private geldschieters die zorgen voor een betaalbare financiering voor social enterprises die willen opschalen. Het gaat dus om impact op de prijsstelling van kapitaal in een mate die we op dit moment niet in de markt tegenkomen.’

(In deze serie verschenen eerder profielen van de corporate foundations van Achmea, Nuon, Rabobank, KPN, Philips en Akzo Nobel)












< Terug naar voorselectie
Sdu Uitgever