Erven, schenken en nalaten

19-juli-2018

Een goed doel in uw testament: waarom eigenlijk niet?

Een goed doel in uw testament: waarom eigenlijk niet?
U geeft weleens iets aan een goed doel. Misschien zelfs regelmatig. Maar staat er ook een goed doel in uw testament? Waarom eigenlijk niet? En hoe zou je dat moeten aanpakken?

Hebt u een goed doel opgenomen in uw testament? Die kans is niet groot. Van de Nederlanders die overlijden, laat maar 4 procent geld of goederen na aan een goed doel. Op het onderwerp rust ook een beetje een taboe.

Maar daarin komt waarschijnlijk verandering. Maar liefst 89 grotere goede doelen zijn namelijk een gezamenlijke campagne begonnen om Nederlanders te stimuleren een goed doel in hun testament op te nemen. En om het onderwerp bespreekbaar te maken, hebben ze een lieve naam bedacht: toegift! ‘Het merk toegift heeft een positieve lading’, zegt Joeri Jansen (creatief directeur van Roorda Reclamebureau, dat de campagne begeleidt, in Adformatie). ‘Via de website krijgen mensen de mogelijkheid om aan het einde van hun leven nog één keer op te komen voor de dingen die zij belangrijk vinden. Voor ons was dit een mooie uitdaging een nieuwe sociale norm te introduceren.'

www.toegift.nl: het zou best eens kunnen werken. In België bijvoorbeeld hebben de goede doelen een gezamenlijke campagne (zie testament.be) om mensen over te halen een goed doel op te nemen in hun testament. En zo’n campagne was er ook in het Verenigd Koninkrijk, onder de titel Remember Charity. In Engeland is nu in ruim 7 procent van de nalatenschappen een goed doel opgenomen (begin deze eeuw nog maar 5 procent). Het lijkt erop dat de campagne dus enig effect sorteert.

Kinderloos

Op dit moment is het aandeel dus 4 procent. Zoveel Nederlanders hebben een goed doel opgenomen in hun testament. Wie zijn dat?

Dat zijn vooral mensen die iets te geven hebben (een zeker vermogen hebben opgebouwd of een wat hoger inkomen hadden) en die bij leven al redelijk veel geschonken hebben aan goede doelen. Vaak hebben ze hun geld verdiend met een eigen bedrijf. En dan hebben ze nog een belangrijk gemeenschappelijk kenmerk: ze zijn vaak kinderloos. Van al het geld dat goede doelen ontvangen uit nalatenschappen is maar liefst 98 procent afkomstig van mensen zonder kinderen. Anders gezegd: van de mensen zonder kinderen laat een op de drie iets na aan een goed doel. Niet onlogisch vanuit ‘biologisch-evolutionair perspectief’, zeggen onderzoekers van de VU. Je kunt ook zeggen: het hemd is nader dan de rok, ieder denkt het meest aan zijn eigen kroost.
Soms gebeurt het wel dat iemand mét kinderen iets van zijn erfenis nalaat aan een goed doel, maar uit onderzoek blijkt dat die kinderen er dan meestal zelf al warmpjes bij zitten.

Er is echter nog veel onduidelijk. Hoeveel precies wordt nagelaten aan goede doelen bijvoorbeeld. Dat wordt nergens precies centraal bijgehouden. En sinds veel goede doelen een ANBI-status hebben (en geen aangifte erfbelasting meer hoeven te doen), is het beeld wat dat betreft alleen maar troebeler geworden.
We weten echter wel iets. In 2015 werd minimaal 289 miljoen euro nagelaten aan goede doelen, zeggen de onderzoekers van Filantropische Studies van de VU in Amsterdam. Ze gebruiken bewust het woord minimaal, omdat nogal wat informatie onder de radar blijft.
Het bedrag is gebaseerd op gegevens van het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF) en heeft dus geen betrekking op alle goede doelen met een ANBI-status. Daarnaast is aanvullend onderzoek gedaan naar fondsen van academische ziekenhuizen en universiteiten. Er zijn veel ‘blinde vlekken’, zo zeggen de onderzoekers, dus het echte bedrag dat wordt nagelaten aan goede doelen is ‘waarschijnlijk veel hoger’. Schattingen komen al uit op circa 600 miljoen euro op jaarbasis.
Wat we ook weten, is dat de inkomsten uit nalatenschappen, zoals het CBF deze registreert, in de loop der jaren fors zijn gestegen: van 87 miljoen euro in 1995 naar 265 miljoen euro twintig jaar later.

Interessant is de vraag: hoe gaat de trend zich de komende jaren ontwikkelen? Deskundigen hebben al vaak een ‘Gouden eeuw van de filantropie’ voorspeld. Dat zou best eens kunnen. We worden rijker – en gaan dus ook rijker dood – en het aantal kleine huishoudens (zonder kinderen) neemt toe. Bovendien groeit er nu een generatie op die gewend is om niet alles meer van de overheid te verwachten. Charity hoort erbij. Deskundigen van de VU schatten dat de komende 45 jaar in totaal het astronomische bedrag van 106 miljard euro via nalatenschappen zal worden overgedragen aan goede doelen.
Of dat sprookje voor de goede doelen uitkomt, is echter nog maar de vraag. Ook andere factoren spelen namelijk een rol. Wat doet bijvoorbeeld de huizenmarkt de komende jaren? De eigen woning is immers de basis van veel vermogens. Iets anders: hoe gaat het met de pensioenen? Belangrijk is ook: moeten we in de toekomst allemaal meer zelf gaan betalen voor onze gezondheidszorg? Als dat zo is, dan blijft er minder over als erfenis.

De miljonairs in Nederland houden daar al een beetje rekening mee, zo blijkt uit onderzoek dat de bankier Van Lanschot heeft gedaan. Miljonairs zien de gezondheidszorg als het grootste zorgenkind in Nederland. Ze willen zelf de regie houden en waar nodig zorg zelf gaan inkopen. De helft verwacht dat de situatie in de zorg de komende jaren alleen maar slechter zal worden.
Tegelijk is er ook ander nieuws: het deel van de miljonairs dat van plan is een groot deel van zijn vermogen na te laten aan een goed doel is de laatste tijd sterk gegroeid: van 12 naar 24 procent. Zou die ‘Gouden eeuw van de filantropie’ er dan toch komen?


Top 5
Waar gaan nalatenschappen aan goede doelen naartoe?
(in miljoenen euro’s, 2015)

1. Gezondheid 108,1
2. Internationale hulp 67,9
3. Maatschappelijke en sociale doelen 47,5
4. Milieu, natuur, dierenbescherming 47,3
5. Kerk en levensbeschouwing 6,2

Bron: Geven in Nederland, mei 2017/CBF, januari 2017

Top 10
Welke goede doelen krijgen het meest uit nalatenschappen?
(in miljoenen euro’s, 2015)

1. KWF Kankerbestrijding 44,0
2. Nederlandse Rode Kruis 16,7
3. Nederlandse Hartstichting 14,6
4. Dierenbescherming 13,0
5. Leger des Heils 10,8
6. Cordaid 9,4
7. Artsen zonder Grenzen 9,3
8. Wereld Natuur Fonds 8,4
9. Natuurmonumenten 8,0
10. Longfonds 8,0

Bron: Geven in Nederland, mei 2017/CBF, januari 2017


Kader

7 praktische tips voor een ‘toegift’ aan een goed doel

Ieder doet het op zijn eigen manier, maar als u iets wilt nalaten aan een goed doel, hoe zou u dat dan kunnen aanpakken? Onderstaande tips zijn onder andere gebaseerd op de adviezen van goede doelen zelf (www.toegift.nl) en andere partijen.

1. Bepaal het gewenste doel


Dat we hier enkelvoud (hét doel) gebruiken, is niet helemaal toevallig. Mensen die bij leven nog geld gaven aan verschillende ideële organisaties, maken voor hun ‘toegift’ via het testament vaak de keuze voor één specifiek goed doel. Je kunt het maar een keer doen, dus je denkt er goed over na, zo blijkt uit de praktijk.
Dus de Dierenbescherming, omdat die ook zorgt voor de opvang van uw drie katten en de schildpad na uw overlijden; de Hartstichting, omdat u hoopt dat anderen qua gezondheid bespaard blijft wat u zelf hebt meegemaakt; KWF Kankerbestrijding, omdat … vul maar in.
Bij het maken van een keuze is de website van Voor nu en later (www.sduvoornuenlater.nl) wellicht behulpzaam. Hier is De Geefwijzer te vinden, waarop ruim 7.000 goede doelen zich presenteren. Het is een initiatief van het Kenniscentrum Filantropie. Aan de hand van scores kunt u hier vaststellen hoe transparant een doel is, hoe professioneel de organisatie in elkaar zit en wat voor activiteiten ze onderneemt. U kunt ook eenvoudig nagaan welke goede doelen zich met een bepaald thema bezighouden.

2. Kies een erkende organisatie

Van belang is na te gaan of een goed doel de status heeft van Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI). Alleen in dat geval komt het volledige bedrag van wat u wilt nalaten ook echt bij het goede doel terecht, zonder dat de fiscus meeprofiteert. (zie ook het artikel op pagina … (….), dat volledig is gewijd aan de fiscale aspecten van schenken en nalaten aan goede doelen. Heeft de Belastingdienst een goed doel niet erkend, dan valt het voor de erfbelasting onder ‘overige erfgenamen’ en kan de erftaks oplopen tot bijna 40 procent. Beetje zonde.

3. Bepaal welk deel van de erfenis naar een goed doel gaat

Dat kan op twee manieren: door het goede doel aan te wijzen als erfgenaam (wellicht samen met andere erfgenamen) of door het goede doel een legaat toe te wijzen. Zo’n legaat kan de vorm hebben van een geldbedrag, maar het kan ook om goederen gaan, zoals een huis of een schilderij. Benoemt u een goed doel tot erfgenaam, dan heeft het daarmee recht op een deel van de totale nalatenschap (dus het geheel van bezittingen en schulden). Een goed doel zal de erfenis dan alleen aanvaarden onder de voorwaarde (benificiair) dat de bezittingen groter zijn dan de schulden.

4. Vergeet uw kinderen niet

Wie kinderen heeft, kan niet zijn hele vermogen nalaten aan een goed doel. Eigen kinderen (of kleinkinderen in hun plaats als een kind is overleden) hebben altijd recht op een zogeheten legitieme portie, zelfs als ze onterfd zijn. Die portie is de helft van wat een kind zou krijgen als het niet onterfd was. Wie dus kinderen heeft, kan maximaal de helft van zijn vermogen nalaten aan een goed doel.

5. Bespreek uw wensen met familie en vrienden

Het kan vervelend zijn als erfgenamen na uw dood tot de ontdekking komen dat u een goed doel heeft opgenomen in uw testament. Soms leidt dat zelfs tot gerechtelijke procedures waarbij erfgenamen een testament aanvechten en zeggen dat de erflater het heeft laten opstellen toen hij dement (en dus wilsonbekwaam) was. Dat is iets dat u niet moet willen.
Praat daarom over uw voornemen met familie en vrienden. Veel mensen denken dat een gesprek over uw wensen zwaar is, maar dit hoeft helemaal niet zo te zijn. Het kan een kort gesprek zijn. Om het gesprek te starten kunt u eens aan familie of vrienden vragen hoe zij over nalaten aan een goed doel denken. Of vraag eens wat zij ervan vinden als u dit zou doen. Zij kunnen uw keuze voor een goed doel bevestigen en zelfs suggesties geven. Dit is bijvoorbeeld handig als u meerdere goede doelen in uw testament wilt benoemen.

6. Ga naar de notaris

Vergeet niet om uw wensen in een persoonlijke en officiële akte (testament) vast te laten leggen bij de notaris. Het is de enige manier om iets na te laten aan een goed doel en ervoor te zorgen dat uw nalatenschap niet volgens de wettelijke regels van het erfrecht wordt verdeeld over kinderen, kleinkinderen, ouders et cetera. Bij de notaris kunt u precies vastleggen hoe u het wilt, uiteraard binnen de kaders van de wet.

Hoewel niet verplicht, kan het verstandig zijn een executeur in uw testament te benoemen. Deze persoon wikkelt na uw overlijden uw nalatenschap af. Vraag deze persoon vooraf of deze ook daadwerkelijk de taken van het executeurschap wil en kan uitvoeren. Ook zijn er goede doelen die onder bepaalde voorwaarden als executeur optreden. Neem contact op met het goede doel van uw keuze en bespreek de mogelijkheden.

Na de inventarisatie van uw wensen stelt de notaris een ontwerptekst van uw testament op. Deze ontvangt u samen met een toelichting per post of e-mail. Neem deze goed door. Maak een (vervolg)afspraak met de notaris om de tekst samen door te nemen. U kunt altijd wijzigingen aanbrengen. Wanneer alles naar wens is, ondertekent u het testament. Uw testament kan in de toekomst op ieder moment door u bij de notaris worden gewijzigd.
Als u het testament heeft ondertekend, krijgt u een kopie thuisgestuurd. De notaris bewaart het origineel van uw testament en registreert deze bij het Centraal Testamentregister in Den Haag. Zo is het testament altijd vindbaar na uw overlijden.

7. Informeer het goede doel

U bent uiteraard niet verplicht om het goede doel op de hoogte te stellen, maar een goed doel hoort graag als het in uw testament is opgenomen. Als dit bekend is, kan het goede doel u nog meer betrekken bij activiteiten, u bedanken of voor evenementen uitnodigen. Zo krijgt u een beter gevoel over datgene waar u later aan bijdraagt.
Contact opnemen met het goede doel is ook belangrijk als u in uw testament een speciale bestemming van uw nalatenschap heeft opgenomen, als u bijvoorbeeld wilt dat het geld wordt besteed aan de bestrijding van een bepaalde ziekte, de opvang van een bepaald type dieren et cetera. Het goede doel kan u dan vertellen of dit mogelijk is.

www.toegift.nl

Tekst Roel Smit

Dit artikel is ontleend aan het magazine Voor nu en later, zomereditie 2018

< Terug naar voorselectie
Sdu Uitgever