Erven / nalaten

27-juli-2017

Waarom geen goed doel in uw testament?

Waarom geen goed doel in uw testament?
U geeft weleens iets aan een goed doel. Misschien zelfs regelmatig. Maar staat er ook een goed doel in uw testament? Dat is natuurlijk best iets om over na te denken. Hoeveel krijgen goede doelen eigenlijk uit nalatenschappen? En wie zijn die gulle nalaters?

Hebt u een goed doel opgenomen in uw testament? Die kans is niet groot. Van de Nederlanders die overlijden, laat maar 4 procent geld of goederen na aan een goed doel. Op het onderwerp rust ook een beetje een taboe. In Nederland nog meer dan op veel andere plaatsen in de wereld. In België bijvoorbeeld hebben de goede doelen een gezamenlijke campagne (zie testament.be) om mensen over te halen een goed doel op te nemen in hun testament. ‘Ook als je er niet meer bent, kun je nog meer betekenen dan je denkt’, luidt de slogan. De foto toont een oudere dame met liefdevolle ogen.

Zo’n campagne was er ook in het Verenigd Koninkrijk, onder de titel ‘Remember Charity’. In de Angelsaksische landen is het sowieso minder een probleem om het onderwerp te bespreken. ‘En dat lijkt vruchten af te werpen’, zegt René Bekkers, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en gespecialiseerd in filantropie. In Engeland, de Verenigde Staten en Australië geven meer mensen hun nalatenschap, of een deel daarvan, aan een goed doel. In Engeland bijvoorbeeld is in ruim 7 procent van de nalatenschappen een goed doel opgenomen (begin deze eeuw nog maar 5 procent); deze stijging lijkt mede het gevolg van een collectieve campagne van de Britse goede doelen.

Kinderloos

Wie zijn de Nederlanders die dan wél één goed doel hebben opgenomen in hun testament? We zeggen hier bewust ‘één goed doel’, want zo is het meestal. Mensen die bij leven nog geld gaven aan verschillende ideële organisaties, maken voor hun testament vaak de keuze voor één specifiek goed doel. Je kunt het maar één keer doen, dus je denkt er goed over na, zo blijkt uit de praktijk.
Dus de Dierenbescherming, omdat die ook zorgt voor de opvang van uw drie katten en de schildpad na uw overlijden; de Hartstichting, omdat u hoopt dat anderen qua gezondheid bespaard blijft wat u zelf hebt meegemaakt; KWF Kankerbestrijding, omdat … vul maar in.

Wie zijn de goede gevers na de dood? Dat zijn vooral mensen die iets te geven hebben (een zeker vermogen hebben opgebouwd of een wat hoger inkomen hadden) en die bij leven al redelijk veel geschonken hebben aan goede doelen. Vaak hebben ze hun geld verdiend met een eigen bedrijf. En dan hebben ze nog een belangrijk gemeenschappelijk kenmerk: ze zijn vaak kinderloos. Van al het geld dat goed doelen ontvangen uit nalatenschappen is maar liefst 98 procent afkomstig van mensen zonder kinderen. Anders gezegd: van de mensen zonder kinderen laat één op de drie iets na aan een goed doel. Niet onlogisch vanuit ‘biologisch-evolutionair perspectief’, zeggen de onderzoekers van de VU. Je kunt ook zeggen: het hemd is nader dan de rok, ieder denkt het meest aan zijn eigen kroost.
Soms gebeurt het wel dat iemand mét kinderen iets van zijn erfenis nalaat aan een goed doel, maar uit onderzoek blijkt dat die kinderen er dan meestal zelf al warmpjes bij zitten.

Waarom nalaten?

Terug naar de cijfers. Hoeveel laten wij Nederlanders (oké, u misschien nog niet, maar de 4 procent die het wél doen) na aan goede doelen? En welke argumenten hebben wij om het wel of niet te doen? En wat de goede doelen misschien wel het liefst willen weten: hoe kunnen zij meer Nederlanders overhalen iets na te laten aan een goed doel? Het zijn moeilijke vragen, om verschillende redenen.
Hoe (dat wil zeggen: met welke argumenten) je bijvoorbeeld iemand kunt overhalen om een goed doel op te nemen in een testament, is niet gemakkelijk uit te zoeken. Al was het maar omdat er tussen het opstellen van een testament en de uitvoering ervan gemiddeld zeven tot acht jaar verstrijken. En dat is een gemiddelde; soms blijft iemand die een testament heeft opgesteld nog wel dertig of veertig jaar vrolijk rondstappen. Misschien is dat ook de reden waarom goede doelen zélf soms liever investeren in de collecte van volgende maand dan in het ‘binnenhalen’ van eventuele, onzekere nalatenschappen over een termijn van vele jaren. Niet slim, zeggen velen, maar het gebeurt wel.

Er is echter meer onduidelijk. Hoeveel precies wordt nagelaten aan goede doelen bijvoorbeeld. Dat wordt nergens precies centraal bijgehouden. En sinds veel goede doelen een ANBI-status hebben (en geen aangifte erfbelasting meer hoeven te doen), is het beeld wat dat betreft alleen maar troebeler geworden.
We weten echter wel iets. In 2015 werd minimaal 289 miljoen euro nagelaten aan goede doelen, zeggen de onderzoekers van Filantropische Studies van de VU. Ze gebruiken bewust het woord minimaal, omdat nogal wat informatie onder de radar blijft. Het bedrag is gebaseerd op gegevens van het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF) en heeft dus geen betrekking op alle goede doelen met een ANBI-status. Daarnaast is aanvullend onderzoek gedaan naar fondsen van academische ziekenhuizen en universiteiten. Er zijn veel ‘blinde vlekken’, zo zeggen de onderzoekers, dus het echte bedrag dat wordt nagelaten aan goede doelen is ‘waarschijnlijk veel hoger’. Schattingen komen al uit op circa 600 miljoen euro op jaarbasis.
Wat we ook weten, is dat de inkomsten uit nalatenschappen, zoals het CBF deze registreert, in de loop der jaren fors zijn gestegen: van 87 miljoen euro in 1995 naar 265 miljoen euro twintig jaar later.

Gouden eeuw?

Interessant is de vraag: hoe gaat de trend zich de komende jaren ontwikkelen? Deskundigen hebben al vaak een ‘Gouden eeuw van de filantropie’ voorspeld. Dat zou best eens kunnen. We worden rijker – en gaan dus ook rijker dood – en het aantal kleine huishoudens (zonder kinderen) neemt toe. Bovendien groeit er nu een generatie op die gewend is om niet alles meer van de overheid te verwachten. Charity hoort erbij. Bekkers schat dat de komende 45 jaar in totaal het astronomische bedrag van 106 miljard euro via nalatenschappen zal worden overgedragen aan goede doelen.
Of dat sprookje voor de goede doelen uitkomt, is echter nog maar de vraag. Ook andere factoren spelen namelijk een rol. Wat doet bijvoorbeeld de huizenmarkt de komende jaren? De eigen woning is immers de basis van veel vermogens. Iets anders: hoe gaat het met de pensioenen? Belangrijk is ook: moeten we in de toekomst allemaal meer zelf gaan betalen voor onze gezondheidszorg? Als dat zo is, dan blijft er minder over als erfenis.
De miljonairs in Nederland houden daar al een beetje rekening mee, zo blijkt uit onderzoek dat de bankier Van Lanschot vorig jaar heeft gedaan. Miljonairs zien de gezondheidszorg als het grootste zorgenkind in Nederland. Ze willen zelf de regie houden en waar nodig zorg zelf gaan inkopen. De helft verwacht dat de situatie in de zorg de komende jaren alleen maar slechter zal worden.
Tegelijk is er ook ander nieuws: het deel van de miljonairs dat van plan is een groot deel van zijn vermogen na te laten aan een goed doel is het afgelopen jaar desondanks sterk gegroeid: van 12 naar 24 procent. Zou die ‘Gouden eeuw van de filantropie’ er dan toch komen?


Top 5
Waar gaat nalatenschappen aan goede doelen naartoe?
(in miljoenen euro’s, 2015)


1. Gezondheid 108,1
2. Internationale hulp 67,9
3. Maatschappelijke en sociale doelen 47,5
4. Milieu, natuur, dierenbescherming 47,3
5. Kerk en levensbeschouwing 6,2

Bron: Geven in Nederland, mei 2017/CBF, januari 2017

Top 10
Welke goede doelen krijgen het meest uit nalatenschappen?
(in miljoenen euro’s, 2015)


1. KWF Kankerbestrijding 44,0
2. Nederlandse Rode Kruis 16,7
3. Nederlandse Hartstichting 14,6
4. Dierenbescherming 13,0
5. Leger des Heils 10,8
6. Cordaid 9,4
7. Artsen zonder Grenzen 9,3
8. Wereld Natuur Fonds 8,4
9. Natuurmonumenten 8,0
10. Longfonds 8,0

Bron: Geven in Nederland, mei 2017/CBF, januari 2017

Tekst: Roel Smit

Ontleend aan: magazine Voor nu en later, zomereditie 2017

< Terug naar voorselectie
Sdu Uitgever