Erven, schenken en nalaten

SOCIAAL INVESTEREN


26-juni-2018

Hoe start ik een vermogensfonds?

Hoe start ik een vermogensfonds?
DEN HAAG – Een vermogensfonds beginnen is geen sinecure. Welke lessen biedt de Vereniging Fondsen in Nederland (FIN)?

Door Bert Koopman

Voormalig bankier Siep Wijsenbeek (43) weet het uit ervaring. Je kunt sommige Nederlanders niet gelukkiger maken dan ze te laten investeren in een goed doel waarmee ze effect sorteren. Sinds een half jaar is Wijsenbeek directeur van de branchevereniging van vermogensfondsen in Nederland.

De FIN is een netwerkorganisatie die met 350 leden flink aan de weg timmert. Onder de leden bevinden zich fondsen opgericht door particulieren, maatschappelijke instellingen en bedrijven (corporate foundations). Zonder hun inzet was er geen acute noodopvang voor alleenstaande moeders die op straat staan, geen werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, geen internationale noodhulp, geen onderzoeksjournalistiek. Musea konden hun deuren wel sluiten.

Steeds meer Nederlanders willen goede doelen betrekken in hun geefgedrag. Sommigen overwegen een eigen vermogensfonds te starten maar weten niet hoe. Bij de FIN komen ze in contact met 350 ervaringsdeskundigen die investeren in allerlei goede doelen, van internationale hulp tot milieu. Geliefde investeringsdoelen van FIN-leden: cultuur, wetenschap, mens en maatschappij.

Wijsenbeek heeft enkele tips voor nieuwkomers. ‘Ten eerste: denk goed na over de doelbesteding en breng focus aan. Hoe concreter en vaster omlijnd het goede doel, des te meer impact. Ik koppel nieuwe leden vaak aan bestaande leden met een vergelijkbare doelstelling, dat scherpt hun denken. Zo draai je de film als het ware een paar jaar vooruit. Nieuwelingen zien dan welke keuzen anderen maakten, hoe ze het doen.’

Dan: ‘Als beginnend fonds betaal je altijd leergeld. Haak dus eerst een tijdje aan bij een ander fonds. Lift mee op de bagagedrager. Zo merk je wat het is om een vermogensfonds te runnen. Het mooie van de FIN is dat we 350 leden in huis hebben aan wie nieuwe leden zich kunnen spiegelen. Daar zit een belangrijk deel onze meerwaarde.’

Ten slotte nog enkele praktische puntjes: ‘Stel een divers samengesteld bestuur samen en zorg daarin voor onafhankelijke geesten die in staat zijn tegenspel te bieden. Het is goed om verschillende disciplines en ervaring aan de bestuurstafel te hebben.En kies het juiste moment om met een website inclusief online aanvraagformulier te komen want aanvragen beoordelen is echt een kunst op zich.’

Wat zijn uw plannen met de FIN?

Wijsenbeek: ‘In navolging van mijn voorgangster, Suzette de Boer, wil ook ik de FIN als netwerkorganisatie verder ontwikkelen. De leden bepalen de agenda, directie en staf faciliteren. Intern willen we de leden beter aan elkaar koppelen door de communicatie te verbeteren. Extern willen we verborgen waarden beter zichtbaar maken.’

Wat is de impact van vermogensfondsen?

‘In de sector wordt wel gezegd: vermogensfondsen zijn de durfinvesteerders van de charitas. Dat betekent je nek uitsteken, risico nemen en bereid te zijn mislukkingen te incasseren. Als al je projecten als vermogensfonds slagen doe je kennelijk iets niet goed. Daarnaast kunnen vermogensfonds als het nodig is in stilte opereren, denk aan het steunen van oppositieleden en vrije pers in onvrije landen.’

‘Vermogensfonds in Nederland investeren opgeteld jaarlijks honderden miljoenen. Het gaat hen vooral om het maatschappelijk rendement. Dat rendement wordt versterkt door de vrijwilligers bij de doelen. Een gemiddeld doel heeft al snel tien vrijwilligers die om niet aan het werk zijn. Ze maken vele uren. Dankzij deze vrijwilligers kunnen vermogensfondsen impact genereren.’

Wat zijn kernwaarden van de FIN?

‘Een belangrijke kernwaarde is kennisdelen, de interactie tussen de leden die kennis en kunde uitwisselen en daartoe gaarne bereid zijn. Een belangrijke andere kernwaarde is het bevorderen van de maatschappelijke rol en betekenis van filantropie. En last but not least: belangenbehartiging bij overheid en politiek. In de huidige participatiesamenleving kunnen overheid, bedrijfsleven en filantropie elkaar enorm versterken. Dat vereist echter stevig lobbywerk.’

Waarom hangt er een waas van mystiek rond sommige fondsen?

‘Bepaalde vermogensfondsen kunnen hun doelstellingen alleen bereiken door achter de schermen te werken. Denk aan steun aan minderheden in landen met autoritaire regimes. Dat is een gevaarlijke missie. Juist ten behoeve van die activiteiten kan dat fonds dan beter niet in de publiciteit treden. Zo zijn er meer voorbeelden van goede werken die beter in stilte gedaan kunnen worden. Daarnaast zijn er oprichters van vermogensfondsen die om redenen van discretie of privacy liever anoniem blijven.’

Wat ziet u in Amerika gebeuren?

‘Doneren maakte daar plaats voor investeren. De Ford Foundation levert een zinvolle bijdrage aan de noden van daklozen zonder werk. Met deze miljardeninvestering in huisvesting in steden waar werk is – affordable housing – haalt deze stichting kansarmen uit de anonimiteit. Door ze te voorzien van een adres, komen ze eerder in aanmerking voor werk. En door geld te steken in vastgoed pleegt foundation en passant een slimme langetermijninvestering.’

Waarop wilt u later worden afgerekend?

‘Je kunt mij tegen die tijd aanspreken op ledenparticipatie en belangenbehartiging - een gezamenlijke inspanning van de fondsenwervende instellingen, de kerken en de vermogensfondsen. Samen pleiten we voor meer ruimte voor filantropie en vermindering van administratieve lastendruk. Deze lastendruk gaat uiteindelijk ten koste van de civil society.’

Achtergrond:

TYPEN FONDSEN

Vermogensfondsen
Onafhankelijke private nonprofitorganisaties ook wel endowments genoemd. De rendementen uit het bronvermogen komen ten goede aan individuen, instellingen en projecten. Bekende voorbeelden zijn het Fonds 1818 en het VSB Fonds.

Geldwervende fondsen
Deze fondsen zamelen onder Nederlandse burgers geld in – al dan niet met de collectebus –
om hun doelstellingen te realiseren. Bekende voorbeelden zijn KWF en Greenpeace.

Hybride fondsen
Fondsen die enerzijds baten ontvangen in de vorm van rendementen uit het bronvermogen en anderzijds uit fondsenwerving, loterijen et cetera. Bekende voorbeelden zijn het Prins Bernhard Cultuurfonds en het Oranjefonds.



< Terug naar voorselectie
Sdu Uitgever