Erven, schenken en nalaten

18-december-2017

Huwelijk vanaf 2018 niet meer wat het geweest is

Huwelijk vanaf 2018 niet meer wat het geweest is
Trouwen betekent niet vanzelfsprekend alles delen!

Eerlijk zullen we alles delen, ofwel: de algehele gemeenschap van goederen. Vanzelfsprekend als u gaat trouwen? Niet meer vanaf 1 januari 2018. Dan geldt namelijk de nieuwe Wet beperking wettelijke gemeenschap van goederen. Eigen vermogen dat voor het trouwen is opgebouwd én erfenissen en schenkingen blijven dan buiten de gemeenschap.

Van oudsher zijn wij het land waar echtelieden geen scheidingswandje zetten tussen mijn en dijn. Voor echtparen die geen andere afspraken maken voordat zij een huwelijk of geregistreerd partnerschap aangaan – ongeveer 75 procent van de Nederlandse paren – geldt automatisch de algehele gemeenschap van goederen. Dat betekent dat alle bezittingen en schulden die voor of tijdens het huwelijk worden opgebouwd, gemeenschappelijk eigendom zijn.
Bij een eventuele echtscheiding moeten al het geld, de bezittingen en de schulden fiftyfifty worden verdeeld. Een erfenis of gift blijft hierbij alleen buiten beschouwing als de erflater of schenker dit expliciet heeft vermeld in bijvoorbeeld een testament. Aanstaande echtgenoten die dit niet willen, moeten bij de notaris huwelijkse voorwaarden laten opmaken. In die akte wordt vastgelegd wie waarvan eigenaar is en hoe bij echtscheiding of overlijden de bezittingen en schulden moeten worden verdeeld.

Achterhaald en ouderwets, in een tijd van individualisering en financiële onafhankelijkheid, vonden de Tweede Kamerfracties van VVD, PvdA en D66. Bovendien loopt Nederland internationaal uit de pas met de algehele gemeenschap van goederen. Zuid-Afrika en Suriname zijn de enige twee landen ter wereld met hetzelfde systeem. Hoog tijd dus voor een ander huwelijksvermogensregime, aldus de drie partijen. Hun wetsvoorstel werd door het parlement aangenomen.

Ingewikkelder

De Wet beperking wettelijke gemeenschap van goederen gaat in op 1 januari 2018 en geldt voor huwelijken die na deze datum worden gesloten. De beperkte gemeenschap, het woord zegt het al, is een uitgeklede vorm van de algehele gemeenschap van goederen. Het vermogen en de schulden die de aanstaande echtelieden vóór het huwelijk hebben opgebouwd, blijven erbuiten. Ook giften en erfenissen zijn voortaan per definitie privévermogen.

Uiteindelijk ontstaan er drie vermogens binnen een huishouden: het gezamenlijk bezit en de beide privévermogens van de partners. Dat is meteen ook de voornaamste kritiek op het trouwen nieuwe stijl: het wordt allemaal een stuk ingewikkelder. Het nieuwe systeem werkt alleen als de echtgenoten een deugdelijke administratie bijhouden. Als de boedel of nalatenschap moet worden verdeeld – bij echtscheiding respectievelijk overlijden van een van beide partners – moet immers duidelijk zijn wat privévermogen is en wat gemeenschappelijk.

‘Om ruzie bij echtscheiding of verdeling van de nalatenschap te voorkomen, is het zaak om tijdens het huwelijk zowel het vermogen als de schulden goed te documenteren. De wet zegt: zaken die tijdens het huwelijk zijn verworven, zijn gemeenschappelijk, tenzij aangeschaft met privévermogen. Vervolgens krijg je de kans om dat laatste te bewijzen. Als mensen willen dat een goed privé blijft, is het dus verstandig om het aanschafbewijs en het bankafschrift te bewaren waaruit blijkt dat het is betaald uit privévermogen’, verduidelijkt familie- en erfrechtadvocaat Guido de Weerd van Smeets Gijbels Advocaten in Rotterdam.

Rond de tafel

De Weerd adviseert aanstaande echtelieden om nog voordat zij gaan trouwen een duidelijke lijst te maken met de bezittingen en schulden van beide partijen. ‘Daarna is het wijs om jaarlijks een keer rond de tafel te gaan zitten en na te denken over de vraag: zijn er dit jaar dingen gebeurd die gevolgen hebben voor onze vermogensrechtelijke verhouding? Bijvoorbeeld: hebben we een huis of een andere grote aankoop gedaan waar een van beiden een groot bedrag aan privégelden in heeft geïnvesteerd? Wat zijn de gevolgen van die investering: is het aangekochte goed privé of gemeenschappelijk geworden? En moet de een het geïnvesteerde bedrag op enig moment geheel of gedeeltelijk terugbetalen aan de ander?’

Net als veel kritische politici, notarissen en advocaten vreest De Weerd dat hiervan in de praktijk niet zoveel terecht zal komen. ‘Dat zien we nu ook al met het Amsterdamse verrekenbeding, dat deel uitmaakt van veel huwelijkse voorwaarden. Op grond van dit periodieke verrekenbeding spreken echtparen af om jaarlijks met elkaar te verrekenen wat zij van hun inkomen hebben gespaard – maar vrijwel niemand doet dat. Mensen hebben hier vaak geen zin in en zolang het huwelijk goed gaat, zien zij het nut er ook niet van in.’

Huwelijkse voorwaarden

Iets anders is dat veel mensen denken dat huwelijkse voorwaarden straks nooit meer nodig zijn. Een misverstand, aldus De Weerd. ‘Zo moeten aanstaande echtgenoten die toch een algehele gemeenschap van goederen willen creëren, alsnog naar de notaris. Denk aan mensen die al jaren samenwonen, kinderen hebben en van wie een van beiden kostwinner is. Dan kan het fair zijn om het tijdens de samenwoonperiode opgebouwde vermogen te verdelen.’
Ook voor ondernemers is het nog steeds raadzaam om huwelijkse voorwaarden op te stellen. Alleen zo kunnen zij voorkomen dat eventuele zakelijke schuldeisers zich kunnen verhalen op de beperkte gemeenschap. En er is nog iets. Als een van beide echtgenoten al vóór het huwelijk een onderneming had, blijft deze buiten de beperkte gemeenschap. Maar de nieuwe wet bepaalt wel dat een 'redelijke vergoeding voor de kennis, vaardigheden en arbeid' die de ondernemer-echtgenoot in zijn privéonderneming heeft gestoken, ten goede moet komen aan de gemeenschap.
Op die manier wil de wetgever voorkomen dat de waardeaangroei van het voorhuwelijks ondernemingsvermogen, die voortkomt uit de inspanningen van de ondernemer tijdens het huwelijk, geheel buiten beschouwing blijft. De Weerd: ‘Wat een redelijke vergoeding is, heeft de wetgever echter niet bepaald. De rechtspraak moet daar duidelijkheid over bieden. Dit schept een hoop onzekerheid. Ik verwacht dat veel ondernemers dus alleen al huwelijkse voorwaarden zullen maken om van deze bepaling af te komen.’
Erven en schenken

Een ander veelvoorkomend misverstand is dat uitsluitingsclausules voortaan niet meer nodig zijn. De Weerd: ‘Ook in het nieuwe regime geeft alleen een uitsluitingsclausule 100 procent zekerheid dat geërfd of geschonken vermogen privébezit blijft van het eigen kind. Het is namelijk altijd mogelijk dat het kind later huwelijkse voorwaarden maakt waarin staat dat erfenissen en schenkingen wél in de beperkte gemeenschap van goederen vallen. En dan sta je als erflater of schenker gek te kijken. Een in een testament of schenkingsovereenkomst opgenomen uitsluitingsclausule gaat boven huwelijkse voorwaarden.’

De nieuwe wet heeft ook gevolgen voor de verdeling van de nalatenschap als een van beide echtgenoten is overleden. ‘De eerste stap van de afwikkeling van de nalatenschap is het in kaart brengen van de bezittingen en schulden van de erflater. Op dit moment is het overgrote deel van de vermogens en schulden in een huwelijk gemeenschappelijk, maar met de beperkte gemeenschap zal er meer privé zijn. Dit moet nauwkeurig worden bekeken. Idealiter is dit netjes bijgehouden tijdens het huwelijk, maar als dit niet zo is, wordt dit een flinke klus voor de erfgenamen.’

Boekhouders?

Bij de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel stelden de christelijke oppositiepartijen dat het wetsvoorstel van geliefden elkaars boekhouders maakt. Advocaat De Weerd is het daar niet mee eens. ‘Naast een liefdesrelatie is het huwelijk ook zeker een zakelijke relatie. Het is dus niet slecht dat echtgenoten wat meer elkaars boekhouder worden. Mede omdat daardoor bij een echtscheiding veel discussies kunnen worden voorkomen. Nogmaals, het leven is vaak sterker dan de leer, maar het zou mooi zijn als de nieuwe wet mensen aanzet om wat eerder en serieuzer na te denken over wat precies van wie is.’



Beperkte gemeenschap van goederen: de do’s en dont’s

Wat moet u doen of juist laten als de nieuwe wet in werking is getreden?

- Laat u goed voorlichten door een notaris of familierechtadvocaat voordat u gaat trouwen. Misschien zijn in uw specifieke geval huwelijkse voorwaarden nodig. Bijvoorbeeld omdat een van u beiden ondernemer is of omdat u juist wel in een minder beperkte gemeenschap van goederen wilt trouwen.
- Maak bij aanvang van het huwelijk een lijst van bezittingen en schulden van beide partners.
- Houd, als u eenmaal bent gehuwd in een beperkte gemeenschap van goederen, een goede administratie bij. Maak ieder jaar de financiële balans op. Leg op het moment zelf de juiste documentatie aan – aankoopbewijs, bankafschrift – waaruit blijkt of een bepaalde aanschaf privé of gemeenschappelijk is. Dit maakt de boedelscheiding een heel stuk eenvoudiger als u later onverhoopt toch uit elkaar gaat. Hetzelfde geldt voor de afwikkeling van de nalatenschap als een van de echtelieden komt te overlijden.
- Denk niet: de nieuwe wet maakt uitsluitingsclausules overbodig. Als u als erflater of schenker écht zeker wilt zijn dat erfenissen en schenkingen alleen toekomen aan uw eigen kind, moet u dit toch opnemen in uw testament of in een schenkingsovereenkomst. Het is namelijk altijd mogelijk dat uw (schoon)kinderen later afwijkende huwelijkse voorwaarden maken.


Praten over geld in een relatie: hoe doe je dat?

De meeste Nederlanders praten niet graag over geldzaken. Binnen het huwelijk of een samenwoonrelatie is dat niet anders. Toch is het goed om geld bespreekbaar te maken. Dit kan een hoop irritaties of problemen voorkomen.

Geld is een belangrijker aanleiding voor echtelijke ruzies dan het huishouden of de kinderen. Soms zitten de partners gewoon anders in elkaar als het om de financiën gaat. De een houdt de hand op de knip, terwijl de ander een big spender is. De een is nu al bezig om zijn financiële toekomst veilig te stellen, de ander leeft bij de dag. Er zijn ook genderverschillen: vrouwen maken zich eerder zorgen over geld en houden de administratie minutieuzer bij dan mannen. ‘Geldzaken kunnen tot relatiebreuken leiden’, zegtt Anna van der Schors, senior wetenschappelijk medewerker bij het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud).

Uit onderzoek van het Nibud onder samenwonende partners blijkt dat 60 procent van de stellen wekelijks over geld praat. ‘Maar dan gaat het vaak om dingen die dan spelen. Aankopen die moeten worden gedaan en rekeningen die moeten worden betaald. Ons advies is om ook op een ander, neutraal moment eens over geld te praten, los van actuele kwesties. Dan kan het ook over de lange termijn gaan: waar liggen jullie beider prioriteiten? Probeer je hierbij zoveel mogelijk in te leven in de ander. Zo kom je nader tot elkaar.’

Administratie

In de meeste huishoudens doet een van beide partners het leeuwendeel van de financiële administratie. Dat is prima, aldus Van der Schors, maar zorg wel dat de ander ook op de hoogte blijft. ‘Bespreek regelmatig hoe het ervoor staat en leg uit wat je doet. Het is ook belangrijk dat de ander weet waar hij alle wachtwoorden en inlogcodes kan vinden. Het wordt overigens steeds lastiger om het totaaloverzicht te houden in een tijd dat steeds meer organisaties digitaal communiceren, via de persoonlijke mail of een 'mijn-omgeving' van een van beide partners.’

Documentatie

De nieuwe Wet beperking wettelijke gemeenschap van goederen vraagt een nauwkeurige documentatie van vermogens en schulden in een huwelijk, als voorbereiding op een eventuele echtscheiding of het overlijden van een van beide partners. Van der Schors verwacht dat dit in de meeste huishoudens geen haalbare kaart is. ‘Uit onderzoek blijkt dat mensen doorgaans niet erg geïnteresseerd zijn in dingen die niet nu, maar op de lange termijn spelen. Kijk maar naar de gebrekkige pensioenkennis van de meeste mensen. Daarbij komt dat mensen het ook niet aangenaam vinden om na te denken over echtscheiding of overlijden.’


Stappenplan om geld bespreekbaar te maken

Het Nibud heeft een stappenplan gemaakt om geld bespreekbaar te maken in een huwelijk of samenwoonrelatie:

- Stap 1: hoe denken beide partners over geld? U voorkomt problemen als u meer weet van elkaar op financieel gebied. Het liefst al voor u gaat samenwonen. Bent u zuinig of juist niet? Leeft u planmatig of bij de dag? Waar geeft u graag geld aan uit?
- Stap 2: kies een geschikt moment om over geld te praten. Niet als het thuis druk is of in een gespannen sfeer, maar op een rustig moment, waarop u beiden voldoende tijd heeft.
- Stap 3: hoe vindt u dat uw partner met geld omgaat? Zo komt u eventuele ergernissen te weten. Begin niet met verwijten, maar benoem wat uw partner goed doet in de omgang met geld.
- Stap 4: stel samen doelen en prioriteiten. Wat zijn jullie doelen op korte en lange termijn? Een lange vakantie? Verhuizen? Eerder stoppen met werken? Wat kosten die doelen? Zijn jullie doelen verenigbaar? Maak samen een prioriteitenlijst en stel een spaarbedrag vast.
- Stap 5: maak afspraken over de vaste lasten. Wie betaalt wat? Wat is een eerlijke verdeling van inkomsten en uitgaven? Maak een maand- en jaarbegroting (voorbeelden te vinden op de site van het Nibud).
- Stap 6: inleven en aanpassen. Neem bijvoorbeeld een dag elkaars financiële gedrag over. Na afloop merkt de gierigaard misschien hoe leuk het is om geld uit te geven en ziet de losbol de voordelen van een verstandige omgang met geld.

Bron: www.nibud.nl

Tekst: Dorine van Kesteren

Dit artikel is ontleend aan het magazine Voor nu en later, wintereditie 2018

< Terug naar voorselectie
Sdu Uitgever