Erven, schenken en nalaten

SCHENKEN


17-januari-2018

Trends in cultuur als geefdoel

Trends in cultuur als geefdoel
Schenken aan cultuur is niet eenvoudig. De keuze aan geefdoelen is rijkgeschakeerd en de sector sterk in beweging. De jongste editie van de Cultuurindex Nederland zet de belangrijkste trends op een rij.

Door Bert Koopman

AMSTERDAM – Huishoudens, bedrijven, fondsen en loterijen steunen de cultuursector jaarlijks met minstens € 511 miljoen euro. Dat is ongeveer 9% van de € 5,7 miljard euro die jaarlijks in Nederland wordt uit gegeven aan goede doelen. Voor donateurs die zich oriënteren op een passend geefdoel biedt de recente cultuurindex interessante inzichten:

Trends in beeldende kunsten:
Galeries zijn etalages van kunstenaars. Maar hun aantal in Nederland neemt af: in 2014 waren er circa 475, vorig jaar ongeveer 440. Ook de omzet van galeries daalt, wat schadelijk is voor de carrière van jonge kunstenaars. Want een vroeg signaal over de kwaliteit van een kunstenaar door een partij met een financieel belang heeft effect op latere verkopen.

Ook het aandeel van Nederlandse galeries op internationale kunstbeurzen daalt, waardoor de kunstenaars die zij vertegenwoordigen minder zichtbaar zijn op het wereldtoneel. De samenstellers van de Cultuurindex tekenen daarbij aan dat het mogelijk is dat Nederlandse galeries en kunstenaar vaker op andere locaties dan topbeurzen zichtbaar zijn.

Trends in cultureel erfgoed:
Bij de musea stijgt het aantal bezoeken sneller dan het aantal tentoonstellingen. Het aantal buitenlandse bezoekers groeit sneller dan het aantal Nederlandse. Grote publiekstentoonstellingen – blockbusters – zijn ‘vaste waarden’ geworden. De tentoonstelling als evenement lijkt belangrijker dan het museum als conservator van erfgoedcollecties.

Naast bezoekerscijfers die crescendo gaan, is sprake van een toename van het aantal vrijwilligers in de museumsector. Daarnaast gaan musea steeds meer samenwerken, bijvoorbeeld door binnen een gezamenlijk thema de krachten te bundelen. Dat laatste was een nadrukkelijke wens van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.

Trends in film:
In de periode 2005-2015 voltrok zich aan de aanbodzijde van de filmsector een groeispurt. In dat laatste jaar hadden de leden van de Nederlandse Vereniging van Bioscopen en Filmtheaters 817 doeken – een derde meer dan tien jaar eerder. Het aantal stoelen nam in dezelfde periode toe met een kwart, dankzij ver- en nieuwbouw van bioscopen, soms grote complexen.

De in omvang toenemende en qua programmering meer flexibele capaciteit in bioscopen en filmtheaters ging gepaard met een groeiend aanbod van nieuwe films. Van de 371 nieuw uitgebrachte films in 2015 was 16% een (co)productie van eigen bodem. Deze 61 films trokken in 2015 meer publiek dan in 2005: 18,8% van alle verkochte tickets versus 13%.

Trends in letteren:
Het aantal nieuwe boektitels blijft constant, maar Nederlanders lezen minder. Dit betekent dat het aantal gekochte en geleende boeken in de periode 2005-2015 afnam. Dit is deels te verklaren door de economische crisis. Daarnaast blijft het boek in concurrentie met de tablet en de smartphone vaker ongelezen in de kast staan.

De verkoop- en uitleencijfers van e-books zijn weliswaar nog altijd bescheiden, maar in korte tijd toch meer dan verdubbeld. Jeugdliteratuur doet het – zowel in de boekhandel als bibliotheek – goed. Het zelfde geldt voor non-fictieboeken in de boekhandel, al neemt het aandeel non-fictieboeken in de bibliotheek juist af.

Trends in podiumkunsten:
Nederland lijkt soms één festival. Want festivals zijn een steeds dominantere vorm van cultuurconsumptie binnen de podiumkunsten. In 2016 trokken 639 muziekfestivals en 152 theaterfestivals 16,9 respectievelijk 4,4 miljoen bezoekers. Ze vormen intussen een geduchte concurrent voor de poppodia, concert- en schouwburgzalen.

Het offline bezoek aan podiumkunsten blijft ondanks de online bezoeken (Facebook, Spotify) redelijk in stand. Het aantal geprogrammeerde voorstellingen volgt de ontwikkeling van het aantal bezoeken. In de vrije sector is in mindere mate sprake van een evenwicht tussen vraag en aanbod. Het aanbod nam hier toe terwijl de vraag sterker is afgenomen.

Resumerend: voor schenkers die willen geven aan cultuur, maar nog niet weten aan welk cultureel doel, op welke wijze en onder welke voorwaarden, kan de Cultuurindex Nederland een nuttige vraagbaak zijn. De index geeft sturing bij de selectie en kan ertoe bijdragen dat ondersteuners de regie over hun geefproces in eigen hand houden. Zie: www.cultuurindex.nl

Achtergrond:
De tweejaarlijkse Cultuurindex Nederland verzamelt op basis van meer dan tachtig indicatoren cultuurdata en signaleert trends in de cultuursector. De statistieken zijn gebaseerd op vier pijlers (capaciteit, participatie, geldstromen en concurrentiekracht) en twaalf kernindicatoren. De index wordt gepubliceerd door de Boekmanstichting, een kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid. De Cultuurindex 2017, gepresenteerd in december vorig jaar, bestrijkt de periode 2005-2015.

< Terug naar voorselectie