Voor goede doelen

Image2

Kiest de gever met zijn hart of met zijn hoofd?


Als je goed wilt doen, moet je niet zomaar wat geven, maar goed kijken wat jouw gift oplevert. Misschien zijn er wel andere goede doelen waar eenzelfde bedrag veel meer impact heeft. Dat is de gedachte achter effectief altruïsme, een nieuwe stroming die ook in Nederland in opkomst is. Maar er is ook kritiek.

Wat is er aan de hand?
De laatste tijd is er in goede doelen-land veel ophef over een nieuwe manier om tegen liefdadigheid aan te kijken. Volgens deze nieuwe stroming is ‘goeddoen’ alleen niet meer genoeg. Goeddoen moet ook effectief zijn en impact hebben. Dat betekent dat je je euro’s niet zomaar weggeeft, maar goed nagaat of diezelfde euro’s in een ander project niet veel meer resultaat opleveren. Deze manier van denken komt uit de koker van de Australische bio-ethicus/filosoof Peter Singer en wordt ‘effectief altruïsme’ genoemd. Deze stroming lijkt ook in Nederland voet aan de grond te krijgen. Zo zijn er onlangs enkele websites gelanceerd en is de stichting Effectief Altruïsme Nederland opgericht.

Maar wat is dat effectief altruïsme?
Effectief altruïsme is een filosofie en een sociale beweging die met behulp van bewijsmateriaal en logisch redeneren zoekt naar de meest effectieve manieren om de wereld te verbeteren. Singer zelf geeft het voorbeeld van een man die door een park loopt en een kind ziet verdrinken in een vijver. Er is niemand in de buurt. Hij bedenkt zich geen moment en springt in de vijver om het kind te redden, ook al verpest dat zijn dure schoenen. Het gaat immers om het leven van een kind. Maar voor de prijs van een paar schoenen kan hij misschien wel vijf of tien kinderlevens in Afrika redden. Waarom doet hij dat dan niet?

Nou, waarom niet?
Omdat mensen geneigd zijn hun emotie te volgen. Mensen zijn geneigd te geven aan doelen die dichtbij en herkenbaar zijn. Het opleiden van een blindengeleidehond kost misschien wel 25.000 euro. Voor dat geld kun je vierhonderd tot duizend kinderen genezen van trachoma – een infectieziekte die in ontwikkelingslanden een belangrijke oorzaak is van blindheid. Soms is 25 euro genoeg om één geval van blindheid te voorkomen. Toch is het geen uitgemaakte zaak dat mensen hun geld geven aan de bestrijding van trachoma.

Goede doelen met de beste marketing krijgen het meeste geld, stellen de effectieve altruïsten. Om daarin verandering te brengen zijn er initiatieven genomen als Givewell, een website die onderzoekt welke goede doelen de meeste gezonde levensjaren opleveren tegen de gunstigste prijs. Ook de initiatiefnemers achter de Nederlandse website Giving for impact willen berekeningen gaan maken wat per interventie de kosten zijn per extra gezond levensjaar. Niet het goede gevoel van de gever moet vooropstaan, maar hoe je de ander het best kunt helpen? Zo vindt Singer dat sommige mensen beter bankdirecteur kunnen worden dan ontwikkelingswerker. Want als veelverdiener kan iemand zoveel schenken dat daarvan wel vier ontwikkelingswerkers aan de slag kunnen. Veel effectiever!

Wat is er nieuw aan websites als Givewell? Goede doelen worden toch al langs de meetlat gelegd door de toezichthouder CBF?
Dat klopt, maar het CBF kijkt vooral of er niets aan de strijkstok blijft hangen, of het geld efficiënt wordt gebruikt. Givewell kijkt vooral naar de impact per euro.

Goed idee, iedereen zal dat omarmen?
Nou nee, er is ook kritiek. Emotie is wel degelijk belangrijk, stellen bijvoorbeeld Marianne Strijbos-Verhaar en Kayleigh Boerjan, filantropiespecialisten bij ABN AMRO MeesPierson in NRC Handelsblad. Als je alleen nog kunt geven aan doelen die rationeel gezien het meest opleveren, raak je ook potentiële filantropen kwijt. Verder blijkt in de praktijk dat vooral de projecten die makkelijk meetbaar zijn naar voren komen. Zo is van malarianetten en ontwormingsprogramma’s vrij goed aan te geven wat ze kosten en wat ze opleveren. Dat is voor een anticorruptie-programma dat jaren loopt of voor programma’s die meerdere doelen tegelijk hebben, veel moeilijker op te leveren, stelt Miriam Vossen, een journalist die veel onderzoek doet naar Afrika, goede doelen en beeldvorming.

Een focus op levensreddende programma’s kan ook ten koste gaan van doelen als de Cliniclowns of het Rijksmuseum Fonds. En als je strak doorredeneert betekent effectief altruïsme dat je sommige mensen gaat afschrijven, waarschuwt Kees van de Broek van het Liliane Fonds. Zo zijn arme intelligente kinderen veel makkelijker te helpen dan kinderen met een beperking. Moet je die dan aan hun lot overlaten omdat het helpen van arme kinderen effectiever is?

Wat moeten we ervan vinden?
Dat moet iedere gever natuurlijk zelf bepalen. Het kijken naar de impact van goede doelen lijkt aan te sluiten bij de al langer bestaande trend om ontwikkelingshulp gericht in te zetten. En natuurlijk is het goed kritisch te kijken naar wat die ene euro precies oplevert. Maar hoever ga je daarin? Is het ook een levenswijze? In een blog onderwerpt Miriam Vossen haar eigen donatiegedrag aan een onderzoek aan de hand van het effectieve altruïsme. Dat valt niet mee, juist omdat de filosofie nog wel wat haken en ogen kent. Toch vindt ze het gedachtegoed van Singer belangrijk. ‘De wereld is beter af wanneer we niet alleen ons altruïstische hart, maar ook ons hoofd laten spreken. Hoog tijd voor mij om wat dat laatste betreft de daad bij het woord te voegen: ik ga niet minder doneren, maar wel flink de bezem halen door mijn wirwar van goede doelen. Jammer voor de leuke jongen die laatst aan de deur was.’

Via deze website kunt u een TED-conferentie zien van Peter Singer.

Wegwijs in effective giving-land

Givewell onderzoekt welke goede doelen de meeste gezonde levensjaren kunnen redden met de minste financiële middelen (muskietennetten, ontwormingsprogramma’s). https://www.givewell.orgnk

The life you can safe is een beweging van mensen die extreme armoede willen uitroeien, gestart door Peter Singer. De deelnemers willen een deel van hun rijkdom en inkomen inzetten om het leven van minder gelukkigen te redden en te verbeteren. Want, zegt Singer, als we tegen minimale kosten het leven van sommigen enorm kunnen verbeteren, moeten we dat doen.
https://www.thelifeyoucansave.org

Giving what we can is een groep van ‘effectieve gevers’ die mensen inspireert ruim en zo effectief mogelijk te doneren. De ene donatie draagt misschien duizend keer meer bij aan verbetering van de wereld dan de andere, stellen de gevers. Daarom financiert Giving what we can diepteonderzoek om de impact van de verschillende goede doelen te vergelijken.
https://www.givingwhatwecan.org

Animal Charity Evaluators is de equivalent van Givewell als het gaat om het bevorderen van dierenwelzijn. Singer zelf heeft zijn bekendheid te danken aan een boek over dierenrechten in de jaren zeventig. Volgens de Animal Charity Evaluators is ‘vegan outreach’ waarschijnlijk de meest effectieve manier om dierenwelzijn te bevorderen.
https://animalcharityevaluators.org

Giving for Impact is een initiatief van Kellie Liket en Vera Schölmerich van Impact Center Erasmus. Het doel is rapporten ontsluiten en bewustwording over effectiviteit verhogen bij donoren én ngo’s. De website heeft een relatie met Giving effectively; een community van filantropen die samen leren hoe ze hun geld beter kunnen inzetten door alles om te rekenen naar Daly’s; disability adjusted life years. De goede doelen Simavi en Max Foundation doe hieraan mee.
http://www.givingforimpact.com

Effectief Altruïsme Nederland is een stichting die onlangs is opgericht door ‘ondernemend idealist’ Sjir Hoeijmakers met het doel Singers’ gedachtegoed in ons land te promoten. Waar Effective Giving focust op de hele grote gevers, richt Effectief Altruïsme Nederland zich vooral op het publiek.
https://effectiefaltruisme.nl

Sdu Uitgever