Voor goede doelen

Image1

Executeur zijn voor erflaters: goed idee of niet?


Sommige goede doelen bieden aan executeur te zijn voor mensen die hen iets willen nalaten. Dat klinkt als een goed idee: ontzorging voor de erflater en grip op de zaak voor het goede doel. Maar denk wel even na over het risico in onmogelijke posities en ethische dilemma’s terecht te komen.

Mensen kunnen in hun testament een executeur benoemen die na het overlijden de erfenis regelt. Dat is vooral handig als er geen (meerderjarige) kinderen zijn, of als het een complexe erfenis betreft. Vaak wordt iemand uit de familie of de vriendenkring aangewezen. Maar dat hoeft niet: het mag ook een buitenstaander zijn, zoals de notaris of een professionele executeur.

Ook sommige goede doelen bieden aan executeur te zijn voor mensen die iets willen nalaten. Voor beide partijen heeft dat voordelen. Voor de erflater is het vooral ontzorging: hij weet dat de erfenis wordt afgehandeld door een professionele partij. En het goede doel heeft zo de onzekerheid dat de erfenis van de goede gever professioneel, snel en goedkoper wordt afgehandeld en dat er niets ‘weglekt’. Want de erflater was misschien wel vastbesloten een deel van de erfenis na te laten aan het goede doel – de familie is misschien helemaal niet zo enthousiast.

Spanning op de relatie
Precies daar zit ook de angel, waarschuwt erfgoedspecialist professor Bernard Schols. Want wat doe je als de afhandeling van de erfenis veel complexer is dan verwacht, bijvoorbeeld omdat er sprake is van complexe familierelaties of buitenlandse bezittingen. En wat doe je met familieruzies? ‘Vaak zit er spanning op de relatie tussen het Goede Doel en de familie’, zegt Schols. ‘De Goede Doelen-executeur is toch iemand van buiten die soms de familie het slechte nieuws moet brengen dat er minder is dan gedacht, omdat een deel naar een goed doel gaat.’

Als er ook onterfde kinderen zijn, wordt het helemaal lastig, benadrukt Schols. Onterfde kinderen hebben altijd nog recht op een legitieme portie, circa de helft van wat ze volgens de wettelijke regeling zouden krijgen. Maar dan moeten ze zich wel binnen vijf jaar melden. En dat stelt de executeur voor een dilemma, stelt Schols. ‘Hoe hard ga je op zoek naar een onterfd kind, als je weet dat dat ten koste kan gaan van de erfenis van de erfgenamen? Als je er vanuit gaat dat de executeur de belangen van de overledene vertegenwoordigt, zou deze niet op zoek moeten gaan naar onterfde kinderen. Die heeft de overledene immers niet voor niets onterfd.’

Drie mensen kijken mee
Mede om deze redenen is bijvoorbeeld Artsen zonder Grenzen terughoudend met het accepteren van het executeurschap, vertelt Fiona Hoogveld, relatiemanager speciale giften. ‘Zo willen we liever geen executeur zijn van erfenissen met buitenlandse bezittingen, omdat dit erg ingewikkeld is. Maar ook als er complexe familieverhoudingen zijn, doen we het liever niet. Juist om niet in allerlei ethische kwesties en familieruzies terecht te komen. Daarom kijken er altijd drie mensen mee bij het besluit om al dan niet toe te zeggen executeur te zijn.’

Artsen zonder Grenzen wil iedere indruk van beïnvloeding en belangenverstrengeling voorkomen en biedt het executeurschap in de regel dan ook niet proactief aan, zegt Hoogveld. Maar ze begrijpt dat andere goede doelen tot een andere afweging komen en het executeurschap wel actief in de markt zetten. ‘Bij sommige organisaties past dat ook veel beter.’

Lang in onzekerheid
Maar liefst 24 goede doelen maken daarbij gebruik van de diensten van Bureau Nalaten, een onderdeel van de brancheorganisatie Goede Doelen Nederland. Dit bureau controleert de afhandeling van erfenissen waarin de goede doelen zijn bedacht en adviseert de aangesloten organisaties. Over de eventuele dilemma’s die ze daarbij tegenkomen, willen ze niets kwijt.

Toch loopt ook Goede Doelen Nederland aan tegen het dilemma rond het opsporen van onterfde kinderen, al was het maar omdat een goed doel daardoor lang in zekerheid kan verkeren. Een onterfd kind heeft immers vijf jaar de tijd zijn legitieme portie te claimen. In de richtlijnen van de brancheorganisatie staat daarom dat goede doelen graag willen dat de notaris de legitimarissen – waaronder de onterfde kinderen – benadert. Verder wil de organisatie dat notarissen in een testament expliciet opnemen wat de wens van de erflater is als het gaat om het opsporen van onterfde kinderen. ‘Op deze wijze kan conform de wens van erflater gehandeld worden en kan imagoschade worden voorkomen’, aldus de richtlijnen. En: ‘Indien de executeur de onterfde legitimaris(sen) niet op de hoogte stelt, kunnen goede doelen de notaris opdracht geven om dat wel te doen.’

Testament uitvoeren als bedoeld
Het Leger des Heils is niet aangesloten bij Bureau Nalaten, maar wel open over de overwegingen om goede gevers – onder voorwaarden – aan te bieden als executeur op te treden. ‘Het aanbod is ontstaan omdat relaties met wie wij bij leven contact hadden, die wens uitten. In de loop der jaren heeft zich dat steeds verder uitgebreid en inmiddels hebben we ook de benodigde kennis in huis’, vertelt Will van Heugten, operationeel directeur Fondsenwerving en Marketing. Mensen willen vooral zekerheid dat het testament ook wordt uitgevoerd als bedoeld, heeft Van Heugten ervaren. ‘Dat geeft rust.’

Dat wil niet zeggen dat het Leger altijd ingaat op het verzoek executeur te zijn. ‘Als de vraag niet vooraf is gesteld, hebben we overigens geen keus. Bij complexe nalatenschappen kunnen we er specialisten bij betrekken of we besteden dan uit. Dat laatste doen we ook bij capaciteitsgebrek. We blijven dan wel formeel executeur en verantwoordelijk.’

Ook als het Leger des Heils vermoedt dat het testament onderwerp van discussie kan zijn, besteedt het liever uit. ‘Vaak is het Leger zelf ook erfgenaam, dan is de combinatie met het executeurschap niet altijd handig en laten we dat doen door een neutrale buitenstaander.’

‘Een erflater onterft niet zomaar’
De zoektocht naar onterfde kinderen is volgens Van Heugten een lastig vraagstuk. ‘Daar is geen eenduidig antwoord op te geven. Een erflater onterft niet zomaar, maar we weten uit ervaring ook dat dat vaak slechts één kant van het verhaal is. Als de erflater bij leven uitdrukkelijk verlangt dat de onterfde kinderen niet worden geïnformeerd, doen wij dat ook niet. In andere gevallen gaan we meestal niet actief op zoek en wachten we af wat er gebeurt. Als onterfde kinderen zich binnen vijf jaar melden en formeel hun legitieme portie opeisen, dan wordt die uiteraard uitgekeerd.’

Lees ook het uitgebreide interview met Will van Heugten van het Leger des Heils.

Sdu Uitgever